تفاوت سنوات و عیدی چیست؟

خانه/مقالات/تفاوت سنوات و عیدی

سنوات و عیدی هر دو حق قانونی کارگر مشمول قانون کار ایران‌اند، ولی دو چیز کاملاً جدا هستند — نه جایگزین هم، نه یک محاسبهٔ مشترک. سنوات فقط یک‌بار و در پایان همکاری پرداخت می‌شود؛ عیدی هر سال، تا وقتی شاغلی.

تفاوت سنوات و عیدی در یک نگاه

سنوات چیست؟

سنوات پایان کار (مزایای پایان کار) مبلغی است که کارفرما موظف است هنگام خاتمهٔ قرارداد به کارگری با حداقل یک سال سابقه بپردازد — یک ماه آخرین مزد ثابت به ازای هر سال کارکرد، چه سابقه متوالی باشد چه متناوب.

سنوات هر سال کامل  = یک ماه آخرین مزد ثابت
سنوات کل           = آخرین مزد ثابت ماهانه × (کل ماه‌های سابقه ÷ ۱۲)

مبلغ دقیق خودت را با ماشین‌حساب سنوات پایان کار بگیر — مزد پایه، پایهٔ سنوات و حق سرپرستی را وارد کن و ریزِ محاسبه را کنار عدد ببین.

مفاد مادهٔ ۲۴ قانون کار: در صورت خاتمهٔ قرارداد کار معین یا مدت موقت، کارفرما مکلف است به کارگری که یک سال یا بیشتر اشتغال داشته، برای هر سال سابقه — اعم از متوالی یا متناوب — بر اساس آخرین حقوق، معادل یک ماه حقوق به عنوان مزایای پایان کار بپردازد.

مفاد تبصرهٔ ۴ الحاقی به مادهٔ ۷ قانون کار (الحاقی ۱۳۹۴ به موجب مادهٔ ۴۱ قانون رفع موانع تولید): کارفرمایان موظفند به کارگران با قرارداد موقت، به نسبت مدت کارکرد، مزایای قانونی پایان کار را به مأخذ هر سال یک ماه آخرین مزد پرداخت کنند — یعنی حتی چند ماه کارکرد هم سنوات دارد، نه فقط سابقهٔ کامل یک‌ساله.

چه زمانی تعلق می‌گیرد؟ سنوات با خاتمهٔ قرارداد کار معین یا مدت موقت فعال می‌شود — پایان طبیعی مدت قرارداد، اخراج، یا بازنشستگی. متن مادهٔ ۲۴ برای این محاسبه سقفی تعیین نکرده است. برای حالت استعفا از قرارداد دائم، مبنای قانونی دقیق هنوز در این پروژه تأیید و تطبیق داده نشده؛ رویهٔ رایج بیشتر کارگاه‌ها پرداخت است، ولی این را رویه بدان، نه حکم قطعی یک ماده.

عیدی چیست؟

عیدی و پاداش پایان سال، مبلغی است که کارفرما هر سال — نه فقط در پایان همکاری — به کارگر مشمول قانون کار می‌پردازد. برخلاف سنوات، مبنای قانونی‌اش قانون کار نیست؛ یک قانون جداگانه است که فقط دربارهٔ همین موضوع تصویب شده.

مزد روزانه = مزد ثابت ماهانه ÷ ۳۰
عیدی خام   = مزد روزانه × ۶۰ × (ماه‌های کارکرد ÷ ۱۲)
عیدی نهایی = کمترین بین «عیدی خام» و «سقف ماده واحده» (۹۰ روز حداقل مزد روزانهٔ قانونی)

برای رقم سالِ خودت، ماشین‌حساب عیدی و پاداش نسبتِ کارکرد و سقفِ سه‌برابری را با مزدِ خودت اعمال می‌کند.

مفاد مادهٔ واحدهٔ «قانون مربوط به تعیین عیدی و پاداش سالانهٔ کارگران شاغل در کارگاه‌های مشمول قانون کار»، مصوب ۶ اسفند ۱۳۷۰: به کارگران مشمول قانون کار، معادل ۶۰ روز آخرین مزد، به عنوان عیدی و پاداش پرداخت می‌شود؛ این مبلغ نباید از معادل ۹۰ روز حداقل مزد روزانهٔ قانونی تجاوز کند.

مفاد تبصرهٔ ۱ همان قانون: برای کارکنانی که کمتر از یک سال سابقهٔ کار دارند، عیدی به مأخذ ۶۰ روز و به نسبت ایام کارکرد محاسبه می‌شود؛ مبلغ پرداختی هر ماه هم نباید از یک‌دوازدهم سقف تجاوز کند.

مفاد تبصرهٔ ۲ همان قانون: در کارگاه‌هایی که طبق رویهٔ جاری مبلغی بیش از این سقف‌ها پرداخت می‌کنند، همان رویه معتبر است.

چه زمانی تعلق می‌گیرد؟ عیدی به‌محض اشتغال در یک سال شمسی تعلق می‌گیرد — نیازی به یک سال کامل سابقه نیست. کسی که چند ماه از سال را کار کرده هم به نسبت همان مدت عیدی می‌گیرد. سقف واقعی همیشه بر مبنای حداقل مزد روزانهٔ قانونی همان سال است، نه مزد شخصی کارگر — اگر ۶۰ روز مزدت از سقف بیشتر شد، همان سقف پرداخت می‌شود، نه رقم بالاتر.

مثال عددی: کارگری با سه سال سابقه

فرض کن آخرین مزد ثابت ماهانهٔ کارگر ۱۸٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان است و دقیقاً سه سال (۳۶ ماه) در همان کارگاه سابقه دارد. ارقام حداقل مزد ۱۴۰۵ از بخشنامهٔ مزد شمارهٔ ۶۶۸۲ خوانده شده‌اند.

سنوات (یک‌بار، در پایان کار)

عیدی (هر سال، جدا)

تفاوت اصلی همین‌جا دیده می‌شود: این کارگر در طول سه سال کارکرد، سه بار جدا عیدی می‌گیرد — جمعاً ۱۰۸٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان، اگر مزدش ثابت بماند — ولی سنوات را فقط یک‌بار، و فقط اگر و وقتی همکاری‌اش خاتمه پیدا کند، دریافت می‌کند: ۵۴٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان. اگر همکاری ادامه پیدا کند، عدد سنوات صفر تومان روی حساب می‌ماند — نه چون حقی از بین رفته، بلکه چون سنوات اصلاً زمان پرداختش «پایان کار» است، نه «هر سال».

اگر وسط سال واردِ کار شده باشم چه؟

وقتی سالِ کارکردت کامل نیست — ورود با تاریخِ وسطِ سال، استعفا یا اخراجِ نیمه‌ساله — فرمول‌های «سال کامل» برایت صدق نمی‌کند و هر دو حق به‌نسبتِ ایامِ کارکردِ همان سال محاسبه می‌شوند:

نسبت کارکرد  = روزهایِ کارکردِ همان سال ÷ ۳۶۵
عیدیِ ناقص   = ۶۰ روزِ مزدِ روزانه × نسبتِ کارکرد
سنواتِ ناقص  = یک ماهِ مزدِ ماهانه × (روزهایِ کلِ سابقه ÷ ۳۶۵)

هیچ‌کدام به «سالِ کاملِ سابقه» نیاز ندارد: عیدی از روزِ اولِ کارِ همان سال و سنوات هم حتی برای کارکردِ چندماههٔ قراردادِ موقت (طبق تبصرهٔ ۴ الحاقیِ مادهٔ ۷) به‌نسبت تعلق می‌گیرد. برای این حالت، ابزارِ «عیدی و سنوات بر اساس تاریخِ ورود» با تاریخِ شروعِ کارت، سهمِ هر دو را تا پایانِ همان سال یک‌جا برآورد می‌کند و سقفِ سه‌برابریِ عیدی را هم یادآور می‌شود.

اشتباه‌های رایج

سنوات و عیدی را یکی دانستن

این دو، دو حق مستقل و مکمل‌اند، نه دو نام برای یک پرداخت. کارگری که سنوات می‌گیرد از حق عیدی محروم نمی‌شود، و برعکس.

سقف عیدی را روی سنوات اعمال کردن

سقف ۹۰ روز حداقل مزد روزانه فقط مال عیدی است. متن مادهٔ ۲۴ برای سنوات هیچ سقفی تعیین نکرده — محاسبه‌اش را با سقف عیدی محدود نکن.

مزایای رفاهی را در مبنای محاسبه آوردن

هر دو محاسبه فقط روی مزد ثابت انجام می‌شود — مزد پایه، پایهٔ سنوات، و مزایای مستمر مثل حق سرپرستی. حق مسکن، بن کارگری و سایر مزایای رفاهی وارد این مبنا نمی‌شوند.

فکر کردن به این‌که سنوات هم سالانه پرداخت می‌شود

بعضی کارگاه‌ها سنوات را سالانه تسویه می‌کنند، ولی این رویهٔ داخلی همان کارگاه است، نه الزام قانون. حکم مادهٔ ۲۴ محاسبه را به «خاتمهٔ قرارداد» گره می‌زند، نه به تقویم سالانه.

سؤالات متداول